Wat betekenen de kabinetsplannen voor de ondernemingsraad?

De plannen van het huidige kabinet (Jetten-kabinet, regeerakkoord 2026-2030) bevatten stevige ambities op het gebied van arbeidsmarkt, sociale zekerheid en arbeidsverhoudingen. Hoewel medezeggenschap zelf niet direct wordt aangepast, raken veel voorgenomen maatregelen wel het terrein van de ondernemingsraad (OR).

Voor OR-leden is dit het moment om scherp te zijn op wat er speelt en vooral: wat dat betekent voor de eigen organisatie.

Arbeidsmarkt in beweging

Het kabinet zet sterk in op hervorming van de arbeidsmarkt. Denk aan:

• Aanpassingen in het ontslagrecht
• Veranderingen rond de transitievergoeding
• Naleving van regels om schijnzelfstandigheid tegen te gaan
• Stimulering van werk-naar-werk en mobiliteit

Dit zijn geen abstracte beleidsvoornemens. Zodra organisaties hun personeelsbeleid aanpassen aan nieuwe wetgeving, komt de OR in beeld. Volgens de Wet op de ondernemingsraden heeft de OR immers adviesrecht bij reorganisaties, een rol bij het wijzigen in personeelsbeleid en belangrijke veranderingen in de organisatie.

Zelfstandigen en flexibele arbeid: strategisch personeelsbeleid

Het kabinet wil schijnzelfstandigheid strenger aanpakken en duidelijker criteria invoeren voor wanneer iemand werknemer is.

Dat kan betekenen dat organisaties:

• ZZP’ers eerder in loondienst moeten nemen
• Contractvormen moeten herzien
• Hun flexibele schil opnieuw moeten inrichten

Dit raakt direct aan strategische personeelsplanning  een onderwerp waar de OR nadrukkelijk een rol in heeft. Voor OR-en is dit een kans om het gesprek breder te trekken:

Hoe ziet onze toekomstige personeelsmix eruit en zijn er nog gevolgen voor het aannamebeleid?
Wat betekent dit voor werkdruk, continuïteit en kennisborging?

Scholing en duurzame inzetbaarheid

Het kabinet legt meer nadruk op ‘leven lang ontwikkelen’ en inzetbaarheid. Mogelijk worden onderdelen van de transitievergoeding sterker gekoppeld aan scholing.

Voor de OR biedt dit kansen om:

• Scholingsbeleid structureel op de agenda te zetten
• Afspraken te maken over ontwikkelbudgetten
• Te sturen op duurzame inzetbaarheid

Niet alleen bij reorganisatie, maar juist preventief.

Sociale zekerheid en langer doorwerken

Ook het sociale stelsel wordt aangepast. Denk aan wijzigingen in:

• WW en arbeidsongeschiktheidsregelingen
• De koppeling van de AOW-leeftijd aan levensverwachting

Via de beleidslijnen van de Rijksoverheid wordt ingezet op hogere arbeidsparticipatie en langer doorwerken.

Voor organisaties betekent dit mogelijk:

• Meer aandacht voor generatiebeleid
• Aanpassingen in vitaliteitsbeleid
• Andere inzet van oudere medewerkers

De OR kan hier een belangrijke rol spelen door te bewaken dat beleid niet alleen financieel, maar ook sociaal duurzaam is.

Wat verandert er niet?

Er liggen op dit moment geen concrete voorstellen om de positie van de OR in de Wet op de ondernemingsraden zelf te wijzigen.

Maar dat betekent niet dat er niets verandert. De echte impact zit in de doorwerking van kabinetsbeleid naar organisatieniveau. En daar ligt het speelveld van de OR.

Wat kan de OR nu al doen?

1. Breng in kaart welke kabinetsplannen relevant zijn voor jullie sector.
2. Vraag de bestuurder hoe de organisatie zich voorbereidt op nieuwe wetgeving.
3. Zet strategische personeelsplanning op de agenda.
4. Investeer in kennis over arbeidsmarktontwikkelingen en medezeggenschapsrechten.

Een ding is zeker: de arbeidsmarkt verandert en medezeggenschap die meebeweegt, maakt het verschil.

checklist voor OR-en t.a.v. nieuwe kabinetsplannen

1️⃣ Arbeidsmarkt en ontslagrecht: wees voorbereid op reorganisatie

Het kabinet werkt aan aanpassingen in ontslagregels, transitievergoeding en mobiliteit van werk naar werk. Zodra organisaties hun beleid aanpassen, raakt dit direct aan het adviesrecht van de OR.

✔ Checklist Arbeidsmarkt & Reorganisatie

• Vraag het bestuur of er scenario’s liggen voor reorganisatie of herinrichting.
• Controleer of personele gevolgen tijdig met de OR worden besproken (adviesrecht).
• Laat inzichtelijk maken wat de effecten zijn op werkdruk en taakverdeling.
• Vraag hoe scholing wordt ingezet bij boventalligheid.
• Check of mobiliteits- of sociaal plannen worden geactualiseerd.

Tip: wacht niet tot er een formele adviesaanvraag ligt, maar agendeer dit proactief.

2️⃣ ZZP en schijnzelfstandigheid: kijk naar de personeelsmix

Nieuwe regels rond zelfstandigen kunnen betekenen dat organisaties hun flexibele schil moeten aanpassen. De Sociaal-Economische Raad benadrukt al langer het belang van strategische personeelsplanning  een thema waar OR-en nadrukkelijk een rol in hebben.

✔ Checklist Flexibele Arbeid

• Breng in kaart hoeveel zzp’ers en flexkrachten er werken.
• Vraag of nieuwe wetgeving impact heeft op contractvormen.
• Bespreek de gewenste balans tussen vast en flexibel personeel.
• Let op effecten voor werkdruk en continuïteit.
• Check of kennis en expertise geborgd blijven bij minder externe inzet.

Kernvraag: hoe ziet onze personeelsmix er over drie jaar uit?

3️⃣ Scholing en duurzame inzetbaarheid: maak het concreet

Het kabinet legt meer nadruk op leven lang ontwikkelen en inzetbaarheid. Dat biedt kansen voor OR-en om structurele afspraken te maken.

✔ Checklist Scholing & Ontwikkeling

• Is er een actueel opleidings- en ontwikkelplan?
• Wordt scholingsbudget voldoende benut?
• Zijn er afspraken over individuele ontwikkelgesprekken?
• Is er aandacht voor omscholing bij functiewijzigingen?
• Wordt duurzame inzetbaarheid gemeten (verzuim, vitaliteit, leeftijdsopbouw)?

De OR heeft instemmingsrecht bij regelingen rond personeelsopleiding.

4️⃣ Sociale zekerheid en langer doorwerken: denk strategisch

Via beleid van de Rijksoverheid wordt ingezet op hogere arbeidsparticipatie en langer doorwerken.

Dat vraagt om toekomstgericht personeelsbeleid.

✔ Checklist Generatiebeleid & Vitaliteit

• Is er beleid voor oudere werknemers en/of een levensfase bewust personeelsbeleid?
• Wordt werk aangepast aan belastbaarheid?
• Zijn er afspraken over deeltijdpensioen of demotie?
• Is er inzicht in de leeftijdsopbouw van de organisatie?
• Wordt kennisoverdracht structureel geregeld?

Strategische vraag: hoe houden we medewerkers gezond én inzetbaar tot aan pensioen?

5️⃣ Strategisch overleg: pak je rol

Veel kabinetsplannen raken strategische keuzes binnen organisaties. De OR hoeft niet af te wachten.

✔ Checklist Strategische Positionering OR

• Vraag jaarlijks om een strategische personeelsplanning (met HR om tafel of bij algemene gang van zaken overleg)
• Agendeer arbeidsmarktontwikkelingen standaard in overlegvergaderingen.
• Investeer in scholing van OR-leden over arbeidsrecht en trends.
• Maak afspraken over vroegtijdige betrokkenheid bij beleidswijzigingen.
• Evalueer jaarlijks hoe de OR zijn advies- en instemmingsrechten benut.

Conclusie: van reageren naar regie nemen

De kabinetsplannen veranderen de medezeggenschap niet direct. Maar ze veranderen wél de arbeidsmarkt en daarmee het speelveld van de OR.

Een goed geïnformeerde OR wacht niet af, maar stelt vragen, vraagt inzicht en denkt strategisch mee. Medezeggenschap die vooruitkijkt, maakt het verschil.

Bron: Overheid.nl